RozwiązanieDla wyjaśnienia - kondensatory C1 i C2 są kondensatorami sprzęgającymi dla sygnału zmiennego i dla tego zadania nie mają żadnego znaczenia, emiter tranzystora podłączony jest do wspólnego potencjał masy wejścia i wyjścia, dlatego też mówi się, że jest to układ ze wspólnym emiterem. Stały prąd bazy I
B płynie od zasilania U
CC przez rezystor R2 do bazy (przez kondensator C1 nie płynie), stały prąd kolektora I
C płynie od zasilania U
CC przez R1 do kolektora (przez kondensator C2 nie płynie).
Ad.1 Tranzystor T jest tranzystorem npn - złącze baza-emiter jest więc spolaryzowane w kierunku przewodzenia gdyż na bazę (obszar typu p) podawany jest poprzez rezystor R2 dodatni potencjał z napięcia zasilającego U
CC. Korzystając z
II-go prawa Kirchhoffa oraz z
Prawa Ohma można wykonać następujące obliczenia:
- obliczenie prądu bazy potrzebnego do obliczenia szukanego prądu kolektora
IB=UR2/R2
UR2=UCC- UBE
IB=(UCC- UBE)/R2=(10 - 0,6)/9,4 [V/kW]=1mA
- obliczenie szukanego prądu kolektora
IC=b · IB+ ICE0 ICE0 @0
IC=b · IB=50 · 1 [mA]=50mA
- obliczenie szukanego napięcia kolektor-emiter U
CE
UCE=UCC- UR1=UCC- (IC · R1)=10 [V] - (50 · 100) [mA · W]=10 [V] - 5000 [mV]=5V
Przy obliczaniu prądu kolektora został użyty wzór I
C=
b · I
B+ I
CE0, który jest prawdziwy dla stanu aktywnego tranzystora, a więc stanu, w którym złącze kolektor-baza jest spolaryzowane zaporowo U
CB>0 (potencjał na kolektorze wyższy od potencjału bazy - dla tranzystora npn). Należy sprawdzić czy tak jest faktycznie
UCB=UCE- UBE=5 [V] - 0,6 [V]=4,4V
Jak widać z uzyskanego wyniku warunek jest spełniony, a więc użycie wzoru na prąd kolektora było uzasadnione.
Tranzystor znajduje się w punkcie pracy określonym przez
IC=50mA UCE=5V
|
Ad.2 Najlepiej rozważyć całą sytuację dla sygnału wejściowego w kształcie sinusoidy. Podanie sinusoidalnego napięcia wejściowego U
we powoduje, że na stałą wartość prądu bazy I
B=1mA nakłada się składowa zmienna o kształcie i amplitudzie odpowiadającym napięciu wejściowemu. Punkt pracy P (patrz rysunek poniżej) przesuwa się po prostej obciążenia efektem czego jest zmiana prądu kolektora I
C i napięcia U
CE zgodnie z sygnałem wejściowym. Dla tranzystora znajdującego się w stanie aktywnym i dla niezbyt dużych zmian U
we kształt składowej zmiennej napięcia na kolektorze nałożonej na stałe napięcie U
CE=5V jest taki sam jak napięcia wejściowego, różni się amplitudą, która jest większa (jest to przecież wzmacniacz) i jest odwrócony w fazie o 180°, co oznacza, że dodatniej połówce sinusoidy na wejściu odpowiada ujemna połówka sinusoidy na wyjściu i odwrotnie. Jak to wytłumaczyć? Otóż narastającemu napięciu wejściowemu odpowiada zwiększanie prądu bazy I
B ponad (wyliczony wcześniej) 1mA, co powoduje proporcjonalne (I
C@b·I
B) zwiększanie prądu kolektora I
C, a co za tym idzie zwiększanie spadku napięcia na rezystorze R1 (U
R1=I
C·R1). W efekcie końcowym napięcie na kolektorze U
CE zacznie się zmniejszać poniżej wartości U
CE=5V (U
CE=U
CC-U
R1). Kondensator C2 oddziela składową stałą i na wyjściu uzyskuje się napięcie U
wy odpowiadające napięciu U
CE bez składowej stałej U
CE=5V. Podobnie można przeanalizować sytuację gdy sygnał wejściowy zaczyna maleć. Cały ten opis można porównać z rysunkiem przedstawionym poniżej - widać na nim jak dla większych prądów bazy (w stosunku do I
B) chwilowy punkt pracy przesuwa się w kierunku punktu B', co się wiąże ze zmniejszaniem napięcia U
CE, a dla mniejszych prądów bazy chwilowy punkt pracy przesuwa się w kierunku punktu A', co się wiąże ze zwiększaniem napięcia U
CE. Na kolektorze otrzymuje się sygnał wierny co do kształtu sygnałowi wejściowemu lecz odwrócony w fazie o 180° (patrz na niebieską sinusoidę)
Z rysunku poniżej widać, że aby uzyskać maksymalną amplitudę niezniekształconego napięcia wyjściowego U
wy to punkt pracy P powinien się mieścić w połowie zakresu zmian U
CE (dla stanu aktywnego oczywiście), co pokazuje sinusoida narysowana niebieską linią.
W naszym przypadku na kolektorze może wystąpić maksymalnie napięcie U
CE=U
CC=10V (przy pominięciu prądu zerowego kolektora I
CE0 i dla I
B=0) czyli może się zwiększyć o 5V, natomiast minimalne napięcie jakie może wystąpić na kolektorze (jeszcze dla stanu aktywnego - czyli na granicy stanu nasycenia) to U
CE=0,6V (bo U
CE=U
BE+ U
CB, a U
CB=0) czyli może się zmniejszyć o 4,4V.
Napięcie wyjściowe może mieć bez zniekształceń: - dodatnią amplitudę równą 5,0V - ujemną amplitudę równą 4,4V
|
Optymalnym rozwiązaniem jest więc wybranie punktu pracy, który będzie spełniał następujący warunek
UCE=1/2(UCC+ UCEs)=1/2(10 [V] + 0,6 [V])=5,3V
Bez zmiany pozostałych parametrów (I
B=1mA oraz I
C=50mA) należy zastosować rezystor R1 o wartości
R1=(UCC- UCE)/IC=(10 - 5,3)/50 [V/mA]=94W
Wówczas można uzyskać niezniekształcone napięcie wyjściowe o amplitudzie równej 4,7V.
Wracając do prostej obciążenia pokazanej na rysunku powyżej warto zastanowić się co się będzie działo z sygnałem wyjściowym jeżeli stałoprądowy punkt pracy przesunąłby się na pozycję P1 (czerwona sinusoida) lub P2 (fioletowa sinusoida). W obu przypadkach widać, że dojdzie do zniekształceń albo od strony napięcia nasycenia albo od strony napięcia zasilającego.
Ad.3 Na podstawie równania opisującego zależność prądu kolektora od prądu bazy
IC=b·IB+ICE0 @ b·IB=b(UCC- UBE)/R2
można wywnioskować, że prąd kolektora nie zależy od wartości R1 (R1 nie występuje w tym równaniu) dopóki tranzystor pozostaje w stanie aktywnym. W stanie aktywnym niezależnie od wartości rezystora R1 prąd kolektora wynosi I
C=50mA, natomiast za stan aktywny przyjmuje się granicę gdy U
CB=0 (gdy U
CB staje się ujemne to tranzystor wchodzi w stan nasycenia).
Należy rozpatrzyć dwa skrajne przypadki:
1. Niech R1=0 - w takim przypadku nie ma spadku napięcia na R1 czyli U
R1=0, a więc na kolektorze tranzystora występuje pełne napięcie zasilające
UCE=UCC- UR1=10 [V] - 0 [V]=10V
Tranzystor znajduje się w stanie aktywnym gdyż złącze baza-kolektor jest spolaryzowane w kierunku zaporowym napięciem
UCB=UCE- UBE=10 [V] - 0,6 [V]=9,4V
Dolną wartością graniczną rezystora R1, dla której tranzystor pozostaje w stanie aktywnym jest R1
min=0. Oczywiście napięcie wyjściowe U
wy w takim przypadku jest równe zeru, gdyż zmianom sygnału wejściowego nie towarzyszy zmiana napięcia na kolektorze. Widać z tego więc, że zadaniem rezystora R1 we wzmacniaczu jest przetwarzanie zmian prądu kolektora na zmienne napięcie wyjściowe.
2. U
CB=0 - taka sytuacja następuje przy zwiększaniu rezystora R1. Przy zwiększającym się R1 (I
C jest stałe i równe 50mA) napięcie na R1 zwiększa się, napięcie U
CE maleje aż dojdzie do wartości 0,6V i wtedy malejące również napięcie U
CB osiągnie wartość równą zero czyli stan graniczny między obszarem aktywnym, a nasycenia. dla tego warunku można obliczyć drugą skrajną wartość rezystora R1
UR1=IC · R1max
UR1=10 [V] - 0,6 [V]=9,4V
R1max· 50 [mA]=9,4 [V]
R1max=9,4/50 [V/mA]=188W
| Wartości graniczne rezystora R1, przy których tranzystor jest w stanie aktywnym:
R1min=0W R1max=188W
|
Zadanie opracowane na podstawie zadania z książki "Elektronika w zadaniach" - W.Ciążyński